ရပ်ရွာ

Mazii ဂျပန်စာသင်ကြားရေးအသိုက်အဝန်း

Vì sao Nhật thiếu lao động nhưng vẫn siết người nước ngoài?

name

Gạo

တခြား
Sống ở Nhật gần 10 năm, làm kỹ sư, thu nhập ổn định, đóng thuế đầy đủ. Càng ở lâu, tôi càng nhận ra một điều: Nhật Bản hiện tại đang ở trong một giai đoạn chuyển đổi rất lớn, và người nước ngoài đang đứng ngay giữa tâm của sự chuyển đổi đó. Đây không còn đơn giản là câu chuyện “thiếu lao động” nữa. Nó là bài toán giữa: * kinh tế, * dân số, * bản sắc quốc gia, * và sự ổn định xã hội. Nhiều người nhìn Nhật và nghĩ rất đơn giản: “Thiếu người thì mở cửa nhập cư thôi.” Nhưng thực tế Nhật không nghĩ như vậy. Với Nhật, thiếu lao động là vấn đề kinh tế. Còn mất ổn định xã hội là vấn đề sống còn quốc gia. Đó là lý do Nhật vừa cần người nước ngoài, vừa dè chừng người nước ngoài. — Hiện Nhật đang thiếu lao động ở mức cấu trúc: * dân số giảm, * già hóa nhanh, * người trẻ không muốn làm các công việc nặng, lương thấp, * nhiều ngành nếu thiếu lao động nước ngoài sẽ gần như tê liệt. Ví dụ: * kaigo, * xây dựng, * logistic, * nhà máy thực phẩm, * khách sạn, * nông nghiệp. Nói thật, rất nhiều phần của xã hội Nhật hiện tại đang vận hành nhờ lao động nước ngoài. Nhưng nghịch lý nằm ở đây: Nhật cần lao động phổ thông rất lớn, nhưng lại không thật sự muốn một lượng lớn lao động phổ thông định cư lâu dài. Vì từ góc nhìn của chính phủ và xã hội Nhật, nhập cư số lượng lớn không chỉ mang theo lao động, mà còn kéo theo: * thay đổi văn hóa, * áp lực phúc lợi, * vấn đề giáo dục, * khác biệt tôn giáo, * cộng đồng tách biệt, * và nguy cơ mất đi tính đồng nhất xã hội. Ví dụ chuyện nghĩa trang Hồi giáo gần đây thực chất chỉ là bề nổi của vấn đề lớn hơn: Nhật đang bắt đầu va chạm với những câu hỏi mà trước đây họ chưa từng phải đối mặt: * xã hội Nhật sẽ đa văn hóa đến mức nào? * người nước ngoài là “khách”, hay là “thành viên tương lai” của xã hội Nhật? * Nhật muốn giữ bản sắc đến đâu? — Điều thú vị là Nhật hiện không chọn hướng kiểu Mỹ hay Canada. Họ không muốn trở thành một quốc gia multicultural hoàn toàn. Nhật đang đi theo hướng: “mở cửa có chọn lọc + đồng hóa mạnh + kiểm soát cao”. Tức là: * cần người nước ngoài, * nhưng muốn người ở lại phải thích nghi với luật chơi Nhật. Nên thời gian tới sẽ càng rõ xu hướng: * ưu tiên kỹ sư, AI, healthcare, bán dẫn, * siết visa low-skill, * yêu cầu tiếng Nhật cao hơn, * check thuế/nenkin kỹ hơn, * và phân tầng người nước ngoài rõ hơn. — Vấn đề là Nhật hiện cũng không còn hấp dẫn như 10–15 năm trước. Ngày xưa: * yên mạnh, * lương Nhật vượt trội châu Á, * công nghệ top đầu, * tích lũy tốt. Còn hiện tại: * yên yếu kéo dài, * vật giá tăng, * thuế và bảo hiểm tăng, * career ceiling với người nước ngoài vẫn tồn tại, * cảm giác “outsider” rất khó biến mất dù ở lâu. Nhiều người nước ngoài bắt đầu nghĩ: “Nếu vừa khó hòa nhập, vừa không còn lợi thế tài chính quá mạnh, tại sao phải ở lại?” Đây là điều Nhật bắt đầu lo thật sự. Vì nhóm họ cần giữ nhất lại là: * kỹ sư, * researcher, * skilled worker lâu năm, * người hiểu tiếng Nhật và văn hóa Nhật. Nhưng cũng chính nhóm này lại nhìn thấy rõ nhất những giới hạn vô hình của xã hội Nhật. — Có một điều nhiều người chưa nhìn ra: Nhật hiện tại không còn là “quốc gia tự tin mở rộng” như thời 1980s nữa. Nó đang dần trở thành một “quốc gia phòng thủ”. Mục tiêu lớn nhất bây giờ không phải: “làm sao tăng trưởng tối đa” mà là: “làm sao giữ xã hội ổn định trong bối cảnh dân số suy giảm”. Đó là lý do nhiều chính sách của Nhật nhìn từ bên ngoài sẽ thấy rất mâu thuẫn: * thiếu người nhưng vẫn siết, * cần nhập cư nhưng không muốn gọi là quốc gia nhập cư, * muốn nhân tài nhưng xã hội thay đổi chậm, * cần lao động nhưng không muốn phụ thuộc quá nhiều vào lao động nước ngoài. Thật ra Nhật không hề thiếu logic. Chỉ là logic của họ không hoàn toàn là logic kinh tế. Mà còn là: * logic ổn định xã hội, * logic văn hóa, * logic giữ bản sắc quốc gia. — Vậy với người nước ngoài như chúng ta, nên làm gì? Theo góc nhìn cá nhân, điều quan trọng nhất là: đừng nhìn Nhật bằng tư duy “đến kiếm tiền vài năm” nữa, nếu xác định ở lâu dài. Vì Nhật đang bước vào giai đoạn: “ít ưu tiên số lượng, ưu tiên người hòa nhập được”. Những người có lợi thế trong 5–10 năm tới sẽ là nhóm: * có chuyên môn rõ ràng, * tiếng Nhật tốt, * tài chính ổn định, * hiểu văn hóa Nhật, * hồ sơ thuế/nenkin sạch, * và có khả năng sống độc lập lâu dài. Nói thực tế hơn: thời kỳ chỉ cần chăm làm là đủ đang dần qua đi. Sau này khác biệt sẽ nằm ở: * kỹ năng, * ngôn ngữ, * khả năng thích nghi, * và mức độ “đáng giữ lại” trong mắt hệ thống Nhật. — Nhưng đồng thời cũng cần nhìn thực tế: Dù cố gắng đến đâu, có thể nhiều người nước ngoài vẫn sẽ luôn cảm thấy mình đứng ở một khoảng giữa: không còn hoàn toàn là người ngoài, nhưng cũng chưa thật sự là người trong. Có lẽ đó sẽ là trạng thái kéo dài của rất nhiều người sống lâu năm ở Nhật trong giai đoạn chuyển tiếp này. — Theo góc nhìn cá nhân của tôi, 5–10 năm tới Nhật sẽ: * tiếp tục cần người nước ngoài mạnh hơn, * nhưng cũng sẽ chọn lọc mạnh hơn, * ưu tiên “quality over quantity”, * automation và AI tăng rất nhanh, * và yêu cầu integration cao hơn nhiều hiện tại. Nhật sẽ không đóng cửa. Nhưng cũng sẽ không mở cửa kiểu phương Tây. Và mâu thuẫn này có lẽ sẽ còn kéo dài rất lâu nữa.

မှတ်ချက်

iconအသက်အကြီးဆုံး
name

France

တက်ကြွသောအဖွဲ့ဝင်များ
Nhật Bản ngôi nhà thứ 2 của tôi
name

ℓý quỳ

ပါမောက္ခ
bài phân tích khá là hay
name

配管工

ပါမောက္ခ
này là chatGPT hay Gemini đây
name

Aeon

ပါမောက္ခ
tóm lại là 1 tháng kiếm và cất đi được bao nhiêu Lấy Vĩnh trú rồi đi lại làm ăn hay kiếm tầm 5 tỷ rồi về Mấy cái đó xa đấy trước mắt phải có sức khỏe đã rồi làm gì thì làm
name

Mai Anh

အဖွဲ့ဝင်အသစ်
Thấy có động lực để chăm học nâng cấp bản thân hơn, cảm ơn anh ạ..

ဇယား